م زوایای حقوقی قتل غیرعمدی ناشی از حوادث رانندگی - وبلاگ حقوقی محمد حسنی
X
تبلیغات
پیکوفایل
رایتل

زوایای حقوقی قتل غیرعمدی ناشی از حوادث رانندگی

سه‌شنبه 24 آذر‌ماه سال 1394

بعد از وقوع تصادف و فوت یک نفر هنوز برای بعضی این سوال پیش می آید که آیا این قتل عمدی است؟  

 

زوایای حقوقی قتل غیرعمدی ناشی از حوادث رانندگی


گروه حقوقی- بعد از وقوع تصادف و فوت یک نفر هنوز برای بعضی این سوال پیش می آید که آیا این قتل عمدی است؟ بخصوص زمانی که راننده مقصر گواهینامه ندارد، این سوال قوت می گیرد. اما قتل ناشی از حوادث رانندگی قتل عمد نیست و فقط دیه و حبس دارد.

بنابراین هیچ کس به دلیل تصادف رانندگی منجر به مرگ، قصاص نخواهد شد. در گفت وگو با کارشناسان به بررسی جرم قتل غیرعمدی ناشی از حوادث رانندگی می پردازیم.



قتل غیرعمد و مجازات آن

 یک قاضی دادگستری بیان می کند: قتل به طور کلی به سه دسته تقسیم می شود؛ به صورت دقیق تر قتل به صورت عمد که مجازات آن قصاص است قتل غیرعمد که مجازات آن پرداخت دیه است و خطای محض که مجازات آن پرداخت دیه از سوی عاقله تعیین شده است. 

علی اصغر مقدم خاطرنشان می کند: ماده 291 قانون مجازات اسلامی 1392 شرایط قتل غیرعمد را بیان کرده است. براساس این ماده از قانون جدید، جنایت در موارد زیر شبه عمدی محسوب می شود:

الف_ هرگاه مرتکب نسبت به مجنی علیه قصد رفتاری را داشته، ولی قصد جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته باشد، جز در مواردی که مشمول تعریف جنایات عمدی می شود.

ب_ هرگاه مرتکب، جهل به موضوع داشته باشد. مانند آنکه جنایتی را با اعتقاد به اینکه موضوع رفتار وی شیء یا حیوان و یا افراد مشمول ماده (302) این قانون است به مجنی علیه وارد کند، سپس خلاف آن معلوم شود.

پ_ هرگاه جنایت به سبب تقصیر مرتکب، واقع شود، مشروط بر اینکه جنایت واقع شده یا نظیر آن مشمول تعریف جنایت عمدی نباشد.

مجازات قتل غیرعمد پرداخت دیه است که هر سال میزان آن توسط بخشنامه قوه قضاییه تعیین می شود.

این قاضی دادگستری در تعریف قتل غیرعمد ناشی از تصادفات رانندگی می گوید: قانونگذار در ماده 714 قانون مجازات مصوب 1392 در تعریف قتل غیرعمدی ناشی از تخلفات رانندگی گفته است: «هرگاه بی احتیاطی بی مبالاتی عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت راننده (اعم از وسایط نقلیه زمینی یا آبی یا هوایی) یا متصدی وسیله نقلیه موتوری منتهی به قتل غیرعمدی شود مرتکب به شش ماه تا سه سال حبس و نیز به پرداخت دیه در صورت مطالبه از ناحیه اولیای دم محکوم می شود». مقدم ادامه می دهد: براساس ماده فوق الذکر، قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی یعنی اینکه شخصی در حین رانندگی یا تصدی وسایل موتوری بر اثر تقصیر جزایی موجب فوت شخص دیگری شود. به عبارت دیگر عنصر مادی جرم قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی عبارت است از: ۱. رانندگی یا تصدی ۲. وسیله موتوری ۳. ورود صدمه و فوت شخص دیگر.

یک کارشناس حقوق جزا و جرم شناسی نیز در این خصوص به «حمایت» می گوید: برای تعریف قتل ناشی از تخلفات رانندگی، ابتدا باید تقسیم بندی مورد قبول قانونگذار در خصوص جرم قتل بیان شود. امیر جوانبخت ادامه می دهد: قتل مطابق ماده 290 به بعد قانون مجازات اسلامی 1392 به سه نوع قتل عمد، قتل شبه عمد و قتل خطای محض تقسیم شده است. قتل ناشی از تخلفات رانندگی با توجه به تعریف این جرم توسط قانونگذار در ماده 291 به بعد قانون مذکور که آن را ناشی از بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت راننده تعریف کرده است می توان آن را در شمار قتل های شبه عمد آورد، چراکه علمای حقوق، جرایمی که در آنها فاعل، مرتکب بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات و مقررات شده ولی قصد نتیجه حاصله (قتل) را نداشته در شمار جرائم شبه عمد آورده اند.

وی می افزاید: به این ترتیب قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی را به صورت مختصر می توان فعل یا ترک فعلی دانست که مرتکب در حین رانندگی وسایل نقلیه موتوری و بر اثر بی مبالاتی عدم رعایت نظامات و مقررات راهنمایی و رانندگی یا عدم مهارت کافی انجام داده و منجر به قتل یا به معنای دقیق تر فقهی موجب «ازهاق نفس» شخص دیگری شود.

جوانبخت می گوید: بنا به همین تعریف عنصر مادی این جرم نیز آشکار می شود که همانا فعل یا ترک فعل ناشی از بی مبالاتی و یا عدم رعایت نظامات و یا مقررات راهنمایی و رانندگی و عدم مهارت کافی در کنترل وسیله نقلیه موتوری منجر به قتل است.



مصادیق مختلف جرم

 مقدم در خصوص جرایمی که با هدایت دستگاه های تفریحی رخ می دهد توضیح می دهد: باید در نظر داشت که در ماده 714 قانون مجازات اسلامی به این موضوع اشاره شده است، «راننده یا متصدی وسیله نقلیه موتوری» مرتکب این عمل شود. منظور از رانندگی این است که شخص وسیله نقلیه را با هدایت خود به حرکت درآورد ولی مراد از تصدی وسایل موتوری یعنی هدایت و کنترل وسیله غیرنقلیه مانند جرثقیل و دستگاه های تفریحی موجود در شهربازی ها. این قاضی دادگستری می گوید: بنابراین چنانچه تصدی و هدایت وسایل غیرنقلیه نیز بر اثر بی مبالاتی، بی احتیاطی، عدم رعایت نظامات دولتی و عدم مهارت متصدی، سبب فوت شود تحت عنوان قتل غیرعمد موضوع قابل پیگیری است. نکته ضروری اینکه وجه مشترک وسیله نقلیه و وسیله غیرنقلیه، موتوری بودن هر دوی آنها است.

جوانبخت کارشناس ارشد حقوق جزا، نیز خاطرنشان می کند: با توجه به تعریف قانونگذار در ماده 714 قانون مجازات اسلامی به نظر می رسد، هرگونه قتلی که بر اثر شرایط مذکور و کیفیات موصوف به وقوع بپیوندد تحت همین عنوان جرم است. وی ادامه می دهد: البته باید توجه داشت که وسیله مذکور حتما باید از نظر عرفی وصف موتوری بودن را داشته باشد و به عبارت دیگر به وسیله نیروی یک موتور کار کند.



عنصر روانی

 مقدم در پاسخ به این سوال که عنصر روانی جرم قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی چیست؟ بیان می دارد با لحاظ ماده 714 قانون مجازات اسلامی مشخص می شود از نظر قانونگذار ایران عنصر روانی جرم قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی چهار مورد است: 1.بی احتیاطی 2. بی مبالاتی 3. عدم رعایت نظامات دولتی 4. عدم مهارت. جوانبخت نیز در پاسخ به این سوال اظهار می دارد: با توجه به تعریفی که ابتدای بحث از جرم قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی داشتیم و با توجه به عنوان این جرم که غیرعمد (یا با تعریف دقیق تر حقوقی شبه عمد) نامیده می شود می توان گفت، عنصر روانی در این گونه جرایم مطرح نیست چراکه مرتکب به هیچ وجه قصد نتیجه حاصله (قتل) را نداشته است. اگر عنصر روانی به فعل یا ترک فعل مرتکب افزوده شود آنگاه قتل عمد واقع می شود.



مجازات رانندگی بدون گواهینامه

 در صورتی که شخص بدون داشتن گواهینامه اقدام به رانندگی کند طبق ماده 723 قانون مجازات اسلامی این عمل وی جرم محسوب شده و محکوم به مجازات حبس می شود اما رانندگی بدون گواهینامه تاثیری در عمدی شدن قتل ندارد. علی اصغر مقدم کارشناس حقوق جزا و جرم شناسی با اشاره به این موضوع ادامه می دهد: چنانچه این شخص در حین رانندگی مرتکب تصادف شود به طوری که مرتکب خسارت جانی شود به موجب ماده 718 قانون مزبور این امر موجب تشدید مجازات می شود اما در نوع قتل و عنوان مجرمانه هیچ گونه تغییری حاصل نمی شود؛ یعنی عمل مزبور قتل غیرعمدی ناشی از تخلفات رانندگی است. 

مضافا اینکه قاضی می تواند به عنوان مجازات تکمیلی مجرم را به مدت یک تا پنج سال از حق رانندگی یا تصدی وسایل موتوری محروم کند. لازم به ذکر است در قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی مجازات قصاص وجود ندارد و تنها مجازات تعیین حبس تعریزی و جزای نقدی، در صورت مطالبه اولیای دم در نظر گرفته شده است.

جوانبخت نیز در این باره می گوید: رانندگی بدون گواهینامه تغییری در ذات جرم (قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی) ایجاد نمی کند و به هر حال قتل مذکور، قتل شبه عمد و مشمول ماده 714 قانون مجازات اسلامی است. زیرا در رانندگی بدون پروانه منجر به قتل نیز، قصد نتیجه یا همان قصد قتل مفقود است. این کارشناس حقوقی می افزاید: اما مرتکب علاوه بر پرداخت دیه کامل مرد یا زن از باب تعزیر به حبس ناشی از قتل غیرعمد موضوع ماده 714 قانون تعزیرات محکوم می شود و هم قانون تازه تصویب مجازات اسلامی مکلف به پرداخت جزای نقدی است. 

وی تصریح می کند: دادگاه مطابق ماده 718 قانون مجازات اسلامی مکلف است مجازات چنین شخصی را حداقل دو سوم مجازات مذکور در ماده 714 قانون مجازات اسلامی قرار دهد و علاوه بر این می تواند برای مدت یک تا پنچ سال وی را از رانندگی یا تصدی وسایل نقلیه محروم کند. علاوه بر این ماده 23 قانون جدید مجازات اسلامی قاضی را مجاز کرده است که در همه جرایم تعزیری (چه عمدی و چه غیرعمدی) چنانچه مجازات اعمال شده تا درجه ششم تعیین شده باشد (حبس بیش از شش ماه تا دو سال و جزای نقدی بیش از بیست میلیون ریال تا هشتاد میلیون ریال) مجازات تکمیلی (متناسب با جرم و خصوصیات مرتکب) نیز برای وی تعیین کند.



پرداخت دیه

 بعد از وقوع جرم قتل غیرعمد ناشی از تصادفات رانندگی اگر راننده تقصیری مثل نداشتن گواهینامه داشته باشد آیا بیمه دیه را پرداخت می کند؟ مقدم، قاضی دادگستری، در پاسخ به این سوال توضیح می دهد: مطابق ماده 6 قانون بیمه اجباری چنانچه راننده مرتکب قتل فاقد بیمه باشد، شرکت بیمه موظف است بدون اخذ تضمین، خسارت زیان دیده (دیه) را پرداخت کند. وی بر امکان باز پس گیری دیه ای که به متخلف تعلق گرفته است، به وسیله سازمان بیمه تاکید می کند.

وی سپس به موضوع رانندگی بدون گواهینامه و مجازات آن می پردازد و می گوید: در ایران به موجب قانون، رانندگی با وسایل نقلیه مختلف، بدون داشتن گواهینامه ممنوع بوده و برای متخلفان، مجازات تعیین شده است. بر اساس آیین نامه راهنمایی و رانندگی هر کس بخواهد با هر نوع وسیله نقلیه موتوری مثل خودروی سواری، کامیون و اتوبوس رانندگی کند باید گواهینامه متناسب رانندگی با آن نوع وسیله نقلیه را داشته باشد و در غیر این صورت با متخلفان برابر قوانین و مقررات رفتار می شود.

مقدم اضافه می کند: طبق ماده ۷۲۳ قانون تعزیرات اسلامی هر کس بدون گواهینامه رسمی به رانندگی یا تصدی وسایل موتوری ای که مستلزم داشتن گواهینامه مخصوص است، اقدام کند، همچنین هر کسی که به موجب حکم دادگاه از رانندگی وسایل نقلیه موتوری ممنوع باشد به رانندگی وسایل مزبور مبادرت ورزد، برای بار اول به حبس تعزیری تا دو ماه یا جزای نقدی تا یک میلیون ریال و یا هر دو مجازات و در صورت ارتکاب مجدد به دو ماه تا شش ماه حبس محکوم خواهد شد. همچنین مطابق بند (ج) ماده ۱۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی در صورتی که راننده بدون داشتن گواهینامه مبادرت به رانندگی کند، وسیله نقلیه متوقف و راننده به مرجع قضایی معرفی می شود. مجازات جرم رانندگی بدون گواهینامه براساس بند 1 ماده 3 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت به جزای نقدی تبدیل می شود.


منبع :

روزنامه حمایت - سه شنبه - 23/7/1392